Een doodnormale arbeidsverhouding?

“De duif is dood, meneer. De duif heeft te lang in het zwarte doosje gezeten.” Dat zei het typetje van de goochelaar, gespeeld door Toon Hermans. Het zelfde lijkt nu te gebeuren met de normalisatie van de rechtspositie van ambtenaren. Het wetsvoorstel zat lang in een  black box en nu lijkt het een stille dood te sterven.

Al sinds jaren debatteert de politiek over ‘normalisering‘ van de arbeidsrelatie van ambtenaren. Waar werknemers in het bedrijfsleven een contract (of een CAO) tekenen waaraan twee partijen zich binden, legt de overheid formeel de voorwaarden van aanstelling als ambtenaar op. Daar staat tegenover, dat de overheid niet eenvoudig van haar ambtenaren af komt. Die verschillen zouden de overstap tussen markt- en overheidswerkgevers bemoeilijken. En ook die tussen bijzonder en openbaar onderwijs.

Helemaal tegengesteld aan de marktsector zijn de arbeidsverhoudingen bij de overheid echter niet. Wie bij de overheid werkt, heeft daar doorgaans naar gesolliciteerd en de ambtenarenstatus niet eenzijdig opgelegd gekregen. Onderhandelingen tussen bestuurders en bonden over arbeidsvoorwaarden in de publieke sector lijken veel op die over een CAO in het bedrijfsleven. Een particuliere werkgever moet ook een dossier (en vaak een financiële vergoeding) achter de hand hebben om iemand te kunnen ontslaan. En ambtenaren kunnen ‘overtollig’ worden verklaard wanneer hun taak vervalt door een politieke beslissing. Zij krijgen dan geen ontslagvergoeding maar wel recht op een ‘bovenwettelijke’ uitkering.

Leveren ‘taakstellende bezuinigingen op het ambtenarenapparaat’ de overheid wel geld op? De overheid betaalt haar ‘boventallige’ ambtenaren toch door als hun taken zijn opgeheven. Zou het dan niet beter zijn om de wet aan te passen vóór de volgende verkiezingen en kabinetsformatie (waar vrijwel zeker weer zo een taakstelling als sluitpost uitkomt), zodat vast aangestelde ambtenaren sneller ontslagen kunnen worden en eerder een baan in het bedrijfsleven accepteren?

Het initiatiefvoorstel voor een Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) is in 2010 door CDA en D66 ingediend en in 2014 door de Tweede Kamer aangenomen. De Wnra zou de arbeidsverhoudingen van 80% van alle ambtenaren (uitgezonderd die bij politie, defensie en rechterlijke macht) grotendeels moeten gelijktrekken met die in het bedrijfsleven. Vooral het ontslagrecht zou veranderen: in plaats van bezwaar en beroep bij de eigen werkgever en daarna de bestuursrechter zou een ontslagzaak meteen aan de kantonrechter worden voorgelegd. De arbeidsvoorwaarden (zoals werktijden, salarissen en andere vergoedingen) zouden bij normalisering gelijk blijven, evenals regels voor geheimhouding en integriteit.

De Eerste Kamer heeft echter de behandeling van de Wnra begin 2016 stilgelegd. Dat uitstel zou volgens Binnenlands Bestuur wel eens tot afstel kunnen leiden. Sinds het initiatiefvoorstel is ingediend, is voor werknemers in het bedrijfsleven de transitievergoeding en het recht op een WW-uitkering bij ontslag beperkt (met de WWZ, sinds medio 2015). Dat zou volgens juristen er zelfs toe kunnen leiden dat voor ontslagen ambtenaren de situatie met de Wnra zelfs gunstiger uitpakt omdat zij dan ook recht krijgen op een transitievergoeding náást een bovenwettelijke uitkering. Dan is de normalisering hooguit een principekwestie, maar levert deze geen efficiency-voordeel voor de overheid meer op.

Nu de Eerste Kamer heeft besloten tot uitstel, zal de Wnra zeker niet vóór 2018 in werking kunnen treden. Dus niet eerder dan nadat er een nieuw kabinet is, tenzij we na de volgende verkiezingen een heel lange formatie krijgen.

"De duif is dood, meneer." (foto Cabaretophetnet.nl)

“De duif is dood, meneer.”
(foto Cabaretophetnet.nl)

 

André Rodenburg

André Rodenburg

Ruimtelijk econoom: weet van wonen, werken, verbinden. Kan je mee lezen en schrijven. Heeft gestudeerd in Rotterdam. Gewerkt aan grote projecten die wel (Tweede Maasvlakte) of juist niet (Zuiderzeelijn) doorgingen. En als kenniscoördinator en secretaris van bestuurlijk overleg bij de gemeente Den Haag, ministeries VROM en IenM (Ruimte, Bestuur, Milieu).

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: