Ambtenaar in beeld: Margret Verberne, integriteitscoördinator

Margret VerberneTraditioneel presenteren we hier in januari een lijst met ambtenaren die in het voorgaande jaar weinig blijk van goed ambtenaarschap hebben gegeven. Ieder jaar hebben we weinig moeite om de lijst te vullen en dat moet anders vinden we. Bijvoorbeeld door hier goede voorbeelden voor het voetlicht te brengen of door te informeren, zoals in deze blog.

Iedereen heeft wel een beeld bij niet integer handelen, zeg maar wat goed en fout is, maar hoe herken je situaties waarin niet integer handelen op de loer ligt? We vroegen het aan Margret Verberne, sinds eind 2009 voor de helft van haar werktijd Integriteitscoördinator bij de gemeente Haarlemmermeer.

Wanneer ligt niet integer handelen op de loer?

Het gaat niet altijd om een goed of fout situatie. Het is niet altijd duidelijk wanneer je nu het juiste doet. Je kunt een situatie op verschillende manieren bekijken. Daarom is het goed dilemma’s met elkaar te bespreken zodat je ook kennis krijgt van de zienswijze van de ander. Vooral als een situatie niet transparant is. Zeker als je er alleen voor staat en het vierogenprincipe (minimaal met z’n tweeën zijn) niet kan toepassen is het goed om bij twijfel de situatie met een collega te bespreken. Als een situatie niet goed aanvoelt, volg dan je gevoel en vertrek. Vraag je bijvoorbeeld bij een uitnodiging ook altijd af of de relatie die jou uitnodigt afhankelijk is van de gemeente. Het gaat er om dat je uitnodigingen niet automatisch aanneemt en of je je kunt verantwoorden voor de keuzes die je maakt.

Hoe zit dat buiten werktijden?

Ambtenaar ben je 24 uur per dag. Ook in privétijd moet je je gedragen als een goed ambtenaar, zeker in relatie tot de functie. Van niemand verwachten we dat hij of zij nooit fout parkeert, maar als jij degene bent die parkeerboetes uitdeelt is het kwalijk als in je vrije tijd zelf fout parkeert.

Wat houdt jouw werk als coördinator eigenlijk in?

Gemeente Haarlemmermeer voert sinds 2006 een actief integriteitsbeleid. Belangstelling voor het onderwerp verhoogt het bewustzijn voor integriteitsrisico’s. De eigen professionele verantwoordelijkheid van medewerkers staat daarbij voorop. Mijn rol is onder meer om medewerkers te informeren, met hen te reflecteren en dilemma’s te bespreken. Nieuwe medewerkers krijgen bijvoorbeeld tijdens hun introductieprogramma een dilemmatraining., waarbij ze met een dilemmatrainer aan de hand van een echt dilemma een stappenplan doorlopen om te leren hoe je met een dilemma om kunt gaan. Daarnaast ben ik lid van het Meldpunt Integriteit, waar de uitvoerende taken van ons integriteitsbeleid zijn onder gebracht. Medewerkers kunnen bij ons terecht met een vermoeden van een integriteitschending. Indien nodig doet het Meldpunt onderzoek om vast te stellen of er inderdaad sprake is van een integriteitschending. In 2015 waren er 16 meldingen.

Dus integriteit gaat niet over verboden?

Wij voeren sinds 2006 integriteitsbeleid. Waar het in de eerste jaren nog gericht was op het beleidsmatige, het bepalen en uit (laten) voeren van regels, is het nu meer beheersmatig van karakter en worden waar mogelijk richtlijnen gegeven. Geen geboden en verboden, maar regelgeving die zoveel mogelijk positief is geformuleerd: “Zo doe je het goed” in plaats van “Gij zult niet…”. Het belangrijkste protocol is en blijft het protocol gezond verstand. Wees je bewust dat anderen jou als ambtenaar zien, ook als je als privépersoon uitspraken doet op sociale media. Vraag je bij een uitnodiging af waarom juist jij wordt uitgenodigd. Als je gevraagd wordt voor een bestuursfunctie in je vrije tijd vraag je dan af of dat vanwege jouw expertise is of dat er een bepaalde verwachting is vanwege jouw contacten bij de gemeente.

Wanneer wend ik mij tot het Meldpunt Integriteit?

Op het moment dat je een vermoeden hebt van een integriteitsschending ben je verplicht dit te melden. Natuurlijk kun je een collega aanspreken op zijn gedrag, maar als het gaat om een integriteitschending dan hebben we het over ernstige zaken zoals misbruik van bevoegdheden, manipulatie of schending van de regelgeving. Het is niet de bedoeling dat medewerkers daar zelf onderzoek naar gaan doen en het is niet de verantwoordelijkheid van de medewerker om te bepalen of er sprake is van een integriteitschending. Dat vermoeden kun je bij het Meldpunt Integriteit melden.

Bij twijfel kun je dit eerst nog met één van de vier interne vertrouwenspersonen (zij hebben geheimhoudingsplicht en zijn bedoeld als luisterend oor en geven advies) bespreken. Je kunt ook naar de manager gaan. Bij eenvoudige zaken, waarvoor geen onderzoek nodig is kan de leidinggevende de misstand zelf oplossen en hoef je dit niet bij het Meldpunt te melden. Lukt dat niet, dan wend je je tot het Meldpunt. Je kan niet anoniem melden, wel vertrouwelijk.

Het Meldpunt is er om te onderzoeken of er sprake is van een integriteitsschending en daarbij houden we de kring van betrokkenen zo klein mogelijk. Als je intern melden niet mogelijk acht, kun je ook bij de Onderzoeksraad Integriteit Overheid terecht. Als je een vermoeden hebt gemeld dat toch geen integriteitschending blijkt te zijn is het goed dat je dit bij het Meldpunt hebt gemeld en niet met anderen hebt besproken. Op die manier wordt niemand onnodig beschadigd.

Hoe zit het met de integriteit in Haarlemmermeer?

Het aantal meldingen bij het Meldpunt is van 27 in 2014 afgenomen tot 16 vorig jaar. Bij Negen meldingen is onderzoek en/of aangifte gedaan. Het grootste deel daarvan betrof diefstallen. Ook het aantal personen dat gesprekken gevoerd heeft met de vertrouwenspersonen is afgenomen van 43 in 2014 tot 28 in 2015.

Is jouw baan binnenkort overbodig?

Integriteit is van ons allemaal. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van ons integriteitsbeleid ligt voor een belangrijk deel bij de manager. Dat gaat verder dan het goede voorbeeld geven. De manager schept ook de randvoorwaarden voor integer optreden van medewerkers en hij vormt de ‘antenne’ voor integriteit in de dagelijkse praktijk. Dat het aantal meldingen is gedaald is een mogelijk gevolg van ons beleid het afgelopen jaar, maar ik denk dat we nog onvoldoende bewust zijn van mogelijke integriteitschendingen. Dus nee, ik denk niet dat mijn functie overbodig wordt.

Maarten ter Horst

Werkt voor een middelgrote gemeente in de Randstad. Doet dingen in het vastgoed én organisatieontwikkeling. Is oprichter van I AMbtenaar. Houdt van halfvolle glazen, maar is positief kritisch. Redacteur van De Ambtenaar.

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: