Haagse oersoep

Grappig, ik had net een paar stukjes geschreven over de steeds dommere en onmenselijker manieren waarop de rijksoverheid draait, toen ik deze verzameling columns van iemand leende: “Haagse Oersoep. Over de overheid en hoe het beter kan” van Wim Derksen. Wim maakt exact dezelfde observaties, en uit exact dezelfde opvattingen, als ik. Hij schrijft het misschien alleen wat beter op.

Kwaliteit

Terwijl ik het lees heb ik voortdurend de neiging om het aan leidinggevenden verplicht te stellen, maar de luchtige schrijfstijl voorkomt dat het als managementboek serieus zou worden genomen. En eigenlijk is het ook een aaneenschakeling van open deuren en bekende ambtenarenklachten. Dat is dan ook meteen klacht nummer één: ook al weet iedereen wat er mis is, ook al zijn er honderden dure en goeie adviezen en professionele adviseurs die eenzelfde waarschuwing herhalen, niemand laat zich er iets aan gelegen liggen. Politici hebben geen belangstelling voor de ambtelijke organisatie behalve als ze stoer kunnen doen met het inkrimpen ervan. Ambtenaren laten zich gedwee koeioneren. De rest van het land zal de kwaliteit van het werk van ambtenaren een zorg zijn.

Een paar van die open deuren:

Kennis is niet hetzelfde als onderzoek.

Wetenschappelijk onderzoek is – zonder belangen en keuzes – nog niet voldoende als evidence om beleid te ontwikkelen. Daar moet toch echt nog politiek bij.

Zelfs de meest loyale ambtenaren hebben moeite hun minachting voor de politieke rationaliteit te onderdrukken. Misschien wel juist de meest loyale. Omdat ze het niet begrijpen, omdat ze de verschillende rollen niet scherp voor ogen hebben, omdat ze niet in de gaten hebben dat hun eigen vooroordelen geen onomstreden waarheid zijn.

Blije ambtenaren leveren beter werk af dan ongelukkige ambtenaren.

Ambtenaren worden blij van voldoende professionele ruimte en van adequate faciliteiten. Bevelen, controleren en afknijpen (te weinig werkruimte, verbod op boeken, gedwongen bureauhoppen, middeleeuwse software) leiden op geen enkele manier tot beter of fijner of zelfs maar goedkoper werk.

Reorganisaties

En dan eentje van mezelf en mijn collega’s, ik denk dat Wim er niet zoveel last van gehad heeft: als je een paar miljard aan belastinggeld wil bezuinigen zou je eens een hele kabinetsperiode, of langer, een reorganisatiestop moeten invoeren. Verboden te reorganiseren, hooguit voeg je maar wat fte’s toe hier en daar maar vier jaar lang mag je er niet één weghalen, anders noemen of anders ‘ophangen’.

Laat ambtenaren eindelijk weer eens hun energie, kennis, ervaring en motivatie steken in hun werk in plaats van hun baan. Zorg dat ze teams van vertrouwde collega’s kunnen vormen die met elkaar kunnen samenwerken op basis van expertise en competenties. Dat ze netwerken van activisten, opinieleiders, betrokken burgers, onderzoekers en organisaties kunnen opbouwen en onderhouden. Dat ze met gezag hun minister kunnen adviseren. Dat ze kunnen leren.

Leren van fouten

Over leren: naast een rigide analytisch (ingenieurs-) model waarin beleidsontwikkeling een kwestie is van het in volgorde doorlopen van de verschillende stappen van de beleidscyclus (waarbij standaard alle stappen na ‘besluitvorming’, zoals uitvoering, toezicht, handhaving, evaluatie, verantwoording, herijking vergeten worden) zou er veel meer ruimte moeten zijn voor een “fuzzy trial and error (markt-) model”. Er moeten foutjes gemaakt kunnen worden waarvan geleerd kan worden, maar als je klassiek lineair te werk gaat met maar één projectgroep die maar één ‘oplossing’ voor een beleidsprobleem uitwerkt, wordt elke fout een drama dat je liefst onder het tapijt wil vegen.

Nog een fijn stukje uit het boek over moderne ambtelijke verhoudingen:

“Het is logisch dat de werkvloer niet braaf doet wat de leiding vraagt. Of op zijn minst: veel meer doet dan de leiding vraagt. De agenda’s van de DG’s en de directeuren zitten zo dichtgeplamuurd dat ze nauwelijks tijd hebben om werkelijk leiding te geven. De DG’s hollen uren per week naar de minister toe, achter de minister aan of ze bellen met de minister. Een DG kwam eens vloekend en zwetend mijn kamer binnen en zei: “Wim, ik heb het eens nagerekend maar ik zit twee volle dagen, twee volle dagen bij dat mens op de kamer.” Toen ik een paar dagen later met dezelfde DG een afspraak bij de minister had, verliet hij ijlings de kamer toen ik naar binnen ging en kermde: “Ik moet me even poederen.” Vijf minuten later zat hij weer braaf en met een uitgestreken gezicht aan de tafel van de minister.”

1 reactie

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: